Şirket bilançolarında en sık karşılaştığımız hesaplardan biri 131-Ortaklardan Alacaklar hesabıdır. Uygulamada bu hesabın çoğu zaman “ortağın şirketten çektiği para” denilerek geçildiğini görüyoruz. Oysa bakiye büyüdükçe konu yalnızca muhasebe tekniği olmaktan çıkar; kurumlar vergisi, KDV, transfer fiyatlandırması, finansman ve şirket kaynaklarının kullanımı bakımından ayrıca değerlendirilmesi gereken bir alana dönüşür.
Önce işlemin mahiyetini doğru tespit etmek gerekir;
Şirket ortağına kullandırılan kaynağın ticari faaliyetle ilgisi bulunmuyorsa, işlemin ilişkili kişi işlemi niteliği gündeme gelir. Bu durumda ortağa sağlanan finansmanın emsallere uygunluk ilkesi bakımından değerlendirilmesi gerekir. Uygulamada yalnızca yıl sonu bakiyesine bakmak yerine hesabın dönem içindeki hareketleri, para kullanım süreleri ve geri ödemeler birlikte incelenmelidir.
131 hesabın 31 Aralık tarihinde kapatılmış olmasının konuyu çözdüğünün düşünülmesidir. Oysa cari hesabın yıl içindeki hareketi ve ortağa sağlanan finansmanın süresi vergisel değerlendirmede önemlidir.
Adat hesabı mekanik bir yıl sonu kaydı değildir;
Emsal faiz çalışması yapılırken ortağın hangi tarihlerde hangi tutarları kullandığı, ne zaman geri ödeme yaptığı ve şirketin finansmana erişim koşulları dikkate alınmalıdır. Tek bir faiz oranını bütün dosyalara uygulamak yerine işlemin para birimi, vadesi ve karşılaştırılabilir finansman koşulları üzerinden değerlendirme yapılması daha sağlıklıdır.
Finansal tablo bize başka bir şey daha söyler;
Ortaklardan alacaklar hesabının sürekli büyümesi, şirketin yarattığı kaynağın işletme faaliyetinden çıkarak ortak üzerinde biriktiğine işaret edebilir. Şirket aynı dönemde işletme sermayesi ihtiyacı için banka kredisi kullanıyorsa, yalnızca vergi değil finansal yönetim bakımından da izah edilmesi gereken bir yapı oluşur.
Uygulamada kontrol nasıl yapılmalı?;
131 hesabı değerlendirilirken banka hareketleri, kasa kayıtları, şirket adına ortak tarafından yapılan ödemeler, geri ödemeler ve varsa belge bekleyen işlemler ayrıştırılmalıdır. Hesabın gerçekten ortağa verilen finansmandan mı yoksa kayıt düzenindeki eksikliklerden mi oluştuğu tespit edilmeden yapılacak adat çalışması sağlıklı sonuç vermeyebilir.
Ortaklar cari hesabını “dönem sonunda faiz hesaplanır ve kapanır” şeklinde ele almak yerine muhasebe, vergi ve finans boyutuyla birlikte incelemek gerekir.
Mevzuat notu: 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m.13 ve ilişkili kişi işlemlerine ilişkin transfer fiyatlandırması düzenlemeleri dikkate alınmalıdır.